Το 2011 ήταν η χρονιά που η Ελλάδα ως κράτος, κοινωνία και τρόπος ζωής κατέστη το απόλυτο πρωτοσέλιδο σε όλες σχεδόν τις έντυπες και ηλεκτρονικές εφημερίδες του πλανήτη, από την Αργεντινή μέχρι τη Ρωσία και από την Ινδία μέχρι τη Νέα Ζηλανδία. Στο πλαίσιο της διεθνούς οικονομικής αλληλεξάρτησης, μία ενδεχόμενη ελληνική χρεοκοπία δύναται να προκαλέσει ένα ντόμινο απρόβλεπτων εξελίξεων με πιθανά σενάρια τη διάλυση της ευρωζώνης, την απορρύθμιση της αμερικανικής οικονομίας και την παγκόσμια ύφεση. Με γνώμονα λοιπόν το ανωτέρω εφιαλτικό σενάριο, η Ελλάδα τέθηκε στο μικροσκόπιο και εκατοντάδες ξένοι δημοσιογράφοι, ερευνητές, οικονομολόγοι και πολιτικοί επιστήμονες βάλθηκαν να εξετάσουν και να κατανοήσουν την ουσία του προβλήματος, δηλαδή, να μεταφράσουν την, άγνωστη έως τότε για εκείνους, ελληνική πραγματικότητα.

Για πρώτη φορά στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, οι ομιλίες των πολιτικών αρχηγών αλλά και οι δηλώσεις απλών βουλευτών εντός του ελληνικού κοινοβουλίου μεταφράζονταν, αποδελτιώνονταν και μεταδίδονταν απευθείας σε όλο τον πλανήτη. Η Ελλάδα βρέθηκε ξαφνικά, μέσω του τηλεοπτικού δέκτη, σε όλα τα σαλόνια της υφηλίου, με Ευρωπαίους, Αμερικανούς και Ασιάτες ανταποκριτές να προσπαθούν να ερμηνεύσουν τις δηλώσεις, ατάκες και ρητορικές κορώνες των Ελλήνων πολιτικών και να εξηγήσουν στην παγκόσμια κοινή γνώμη τι σημαίνουν π.χ. τα ευφυολογήματα του “former body builder” Mr. Karatzaferis. Για πολλούς από τους Έλληνες πολιτικούς, που επί σειρά ετών, ευρισκόμενοι σε διεθνείς διασκέψεις, δεσμεύονταν προς τους εταίρους τους να εφαρμόσουν συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις και με την επιστροφή τους στην Ελλάδα αναιρούσαν αυτές τις δεσμεύσεις εντός της Βουλής, οι προβολείς της διεθνούς δημοσιότητας αποτέλεσαν τον πιο αποτελεσματικό ανιχνευτή ψεύδους.

Περιστατικά καθημερινής παράνοιας, όπως τα βουνά των σκουπιδιών στα αθηναϊκά πεζοδρόμια κατά την απεργία των απορριμματοφόρων ή η μεταφορά φακέλων δικογραφιών με καρότσια του supermarket εντός των δικαστηρίων, τα οποία οι Έλληνες πολίτες θεωρούσαν, ένεκα στωικότητας, ως φυσιολογικά φαινόμενα, φωτογραφήθηκαν και σχολιάστηκαν από αρθρογράφους έγκυρων περιοδικών όπως το γερμανικό “Der Spiegel” και ο βρετανικός “Economist”, αποκαλύπτοντας την τριτοκοσμική όψη μίας κατά τα άλλα δυτικής κοινωνίας. Η πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας, γαλουχημένη με τη νοοτροπία του «τα εν οίκω μη εν δήμω», αντέδρασε από αμήχανα έως επιθετικά στην ανελέητη προβολή της ελληνικής κρίσης από τον ξένο τύπο. Οι κλασικές θεωρίες συνωμοσίας και τα κλειστοφοβικά συνθήματα περί «ανάδελφου έθνους» υιοθετήθηκαν από ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινής γνώμης, ανεξαρτήτως πολιτικού φάσματος και κοινωνικής ή οικονομικής διαστρωμάτωσης.

Πέραν των δημοσιογραφικών αναφορών, στο διεθνές ερευνητικό και επιστημονικό πεδίο, η Ελλάδα αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης τόσο από πλευράς οικονομικής όσο και από πλευράς πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ανάλυσης. Εκατοντάδες ακαδημαϊκά άρθρα και κείμενα πολιτικής είναι διαθέσιμα πλέον στο διαδίκτυο* (στα αγγλικά, στα γαλλικά κ.α.), ώστε ο κάθε ενημερωμένος πολίτης του κόσμου να έχει πρόσβαση σε επιστημονικά κείμενα που αναλύουν διεξοδικά τις δομές της ελληνικής δικαιοσύνης, του πολιτικού συστήματος, του παραγωγικού μοντέλου και του κοινωνικού ιστού. Η Ελλάδα αποτελεί πλέον ένα ιδιαίτερο case study που απασχολεί ερευνητικά κέντρα, think tanks διεθνούς εμβέλειας και παγκόσμιους οργανισμούς. Η πρωτοφανής αυτή συσσώρευση πληροφοριακού υλικού δίνει την ευκαιρία στους εκτός Ελλάδος να αντιμετωπίσουν τις διεθνείς παρενέργειες της ελληνικής κρίσης αλλά ταυτόχρονα προσφέρει στους εντός Ελλάδος μία ανεκτίμητη ευκαιρία γνώσης των προβλημάτων που οδήγησαν την Ελλάδα στο χείλος του γκρεμού και την δυνατότητα αξιοποίησης αυτής της γνώσης προς όφελος της πατρίδας τους.

Η διεθνής προβολή της Ελλάδας λειτούργησε ως ο καθρέφτης των παθογενειών της. Τα αρνητικά στερεότυπα για την Ελλάδα ενισχύθηκαν και η αξιοπιστία της χώρας στο εξωτερικό καταβαραθρώθηκε, με αποτέλεσμα η διεθνής εικόνα των Ελλήνων πολιτών να κινείται μεταξύ των ορίων της περιφρόνησης και του οίκτου. Την ίδια στιγμή όμως, η απογύμνωση αυτή του ελληνικού τρόπου ζωής θέτει την ελληνική πολιτεία και κοινωνία προ των ευθυνών τους, αποκαλύπτοντας νοσηρές νοοτροπίες που για δεκαετίες κρυβόντουσαν κάτω από το χαλί και προσφέροντας μία τελευταία ευκαιρία σε όλους εμάς να προβληματιστούμε και να δράσουμε συλλογικά για την σωτηρία του μέλλοντός μας.

* Στην κεντρική ιστοσελίδα του ΕΛΙΑΜΕΠ (http://www.eliamep.gr/) και ειδικότερα στο παράρτημα με τον τίτλο “The Crisis in Greece” έχουμε συγκεντρώσει περισσότερα από 100 ακαδημαϊκά άρθρα σχετικά με την ελληνική κρίση προς ενημέρωση των πολιτών.